كات

سه ر دا نه كا ن

23‏/08‏/2011

شه وی قــه‌در گه‌وره‌یه‌ فه زلى هه يه

    
بسم الله الرحمن الرحيم

شةوی قــه‌در

ئه‌م شه‌وه‌ فه‌زڵی گه‌وره‌یه‌ ، چونكه‌ شه‌وی هاتنه‌ خواره‌وه‌ی قورئانی پیرۆزه‌ ، ئه‌و قورئانه‌ی رێنیشانده‌ره‌ بۆ كه‌سێك ده‌ستی پێوه‌‌ بگرێت بۆ رِێگه‌ی سه‌ربه‌رزی و سه‌رفه‌رازی ، به‌رزیشی ده‌كاته‌وه‌ بۆ چڵه‌پۆپه‌ی سه‌رفه‌رازی و مانه‌وه‌ی هه‌تا هه‌تایی ئوممه‌تی ئیسلامیش كه‌ شوێنكه‌وتووی سوننه‌ته‌كانی پێغه‌مبه‌ركه‌یه‌تی صلى الله عليه وسلم شوێن پێ به‌ شوێن پێ ، له‌م شه‌وه‌دا ئاڵا هه‌ڵ ناكات ، و كه‌وان دانانێ ، به‌ڵكو پێش برِكێ ده‌كه‌ن له‌ زیندو كردنه‌وه‌ی به‌ بیر و باوه‌رِه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ چاوه‌رِێ كردنی پاداشت له‌ لایه‌ن خواوه‌ .
ها بگره‌ برای موسوڵمان ئه‌مه‌ش ئه‌و ئایه‌ته‌ قورئانیانه‌ و ئه‌و فه‌رموودانه‌ی پێغه‌مبه‌ره‌ صلى الله عليه وسلم كه‌ لێی وه‌ ده‌یگێرِنه‌وه‌ و ده‌رباره‌ی ئه‌م شه‌وه‌ هاتووه‌ ، ئه‌وه‌ش به‌م شێوه‌یه‌ :


1ـ فه‌زڵی شه‌وی قه‌در :


به‌سه‌ بۆ پایه‌ی شه‌وی قه‌در كه‌ چاكتره‌ له‌ هه‌زار مانگ ، خوای به‌ توانا و پایه‌ به‌رز فه‌رموویه‌تی : : [إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ مَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ لَيلَةُ القَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ] [القدر : 1 ـ 5] .

وه‌ تیایدا هه‌موو كردارێكی دانایانه‌ جیا ده‌كرێته‌وه‌ : خوای پایه‌ به‌رز فه‌رموویه‌تی : [ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ أَمْراً مِنْ عِنْدِنَا إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ] [الدخان : 3 ـ 6] .

2 ـ كاتی شه‌وی قه‌در


ئه‌وه‌مان پێ گه‌یشتووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ صلى الله عليه وسلم كه‌ ئه‌و شه‌وه‌ شه‌وی بیست و یه‌ك ، و شه‌وی بیست سێ ، و شه‌وی بیست و پێنج ، و شه‌وی بیست و حه‌وت ، و شه‌وی بیست و نۆ ، وه‌ شه‌وی كۆتایی مانگی رِه‌مه‌زانه . (1)

ئیمامی (الشافعي) فه‌رموویه‌تی : (( ئه‌مه‌ له‌ لای من وه‌كو ئه‌وه‌یه‌ ـ خواش زاناتره‌ ـ كه‌ پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم وه‌ڵامی ده‌دایه‌وه‌ به‌و پێیه‌ی كه‌ پرسیاری لێ ده‌كرا له‌ سه‌ر ئه‌و شه‌وه‌ ، پێیان ده‌فه‌رموو : ئایا به‌ دوایدا بگه‌رێین له‌ شه‌وی ئه‌وه‌دا ، ده‌یفه‌رموو : به‌دوایدا بگه‌رێن له‌ شه‌وی ئه‌وه‌دا )) ( 2 ) .
ووته‌ی هه‌ڵبژارده‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له (10) ده‌ شه‌وه‌ تاكه‌كانی كۆتایی رِه‌مه‌زاندا بێ ، به‌ڵگه‌ش له‌ سه‌ر ئه‌مه‌ فه‌رمووده‌ی ( عائشه‌ ) یه‌ ـ رِه‌زای خوای لێبێت ـ كه‌ فه‌رموویه‌تی :: " كَانَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يُجَاوِرُ في العَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَان وَيَقُولُ : تَحَرَّوا ( وفي روايةٍ : الْتَمِسُوا ) لَيْلَةَ القَدْرِ في ( الوترِ مِن ) العَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَان " (3)
واته‌ : پێغه‌مبه‌ری خوا صلى الله عليه وسلم له‌ ده‌ رِۆژی كۆتایی رِه‌مه‌زاندا له‌ مزگه‌وت ده‌مایه‌وه‌ بۆ خوا په‌رستی ( الإعتكاف ) ، و ده‌یفه‌رموو : له‌ تاكه‌كان له‌ ده‌ شه‌وی كۆتایی رِه‌مه‌زان دا بگه‌رێن به‌دوای شه‌وی قه‌در دا .
به‌ڵام ئه‌گه‌ر مرۆڤ لاواز بوو یان توانای نه‌بوو با حه‌وتی كۆتایی له‌ ده‌ست نه‌رِوات ، له‌ به‌ر ئه‌و فه‌رموودیه‌ی كه‌ له‌ ( ابن عمر ) ه‌وه‌ ده‌یگێرِنه‌وه‌ كه‌ فه‌رموویه‌تی :پێغه‌مبه‌ری خوا صلى الله عليه وسلم فه‌رموویه‌تی : " التَمِسُوهَا في العَّشْرِ الأوَاخِرِ ، فإِنْ ضَعُفَ أَحَدُكُم أَوْ عَجَزَ فَلا يغْلبَنَّ عَلَى السَّبْعِ البَوَاقي " (4)
واته‌ : به‌دوایدا بگه‌رێن له‌ ده‌ شه‌وی كۆتایی دا ، ئه‌گه‌ر یه‌كێكان لاواز بوو یان توانای نه‌بوو ، با له‌ ده‌ستی نه‌رِوات له‌و حه‌وته‌ی كه‌ ماون .
ئه‌مه‌ش ئه‌و ووته‌یه‌ی پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم رِاڤه‌ و ته‌فسیر ده‌كات كه‌ فه‌رموویه‌تی :" أَرَى رُؤْيَاكُم قَدْ تَوَاطَأَتْ فَمَنْ كَانَ مُتَحَرِّيَهَا فَلْيَتَحَرِّهَا في السَّبْعِ الأَوَاخِرِ " ( 5 ) .
واته‌ : وا ئه‌بینم خه‌ونه‌كانتان پێكهاتوون ئه‌گه‌ر هه‌ر كه‌سێ ویستی به‌دوایدا بگه‌رێت با له‌ حه‌وتی كۆتایدا بێ .
ئه‌وه‌ش زانراوه‌ له‌ سوننه‌ته‌وه‌ كه‌ زانینی ئه‌و شه‌وه‌ هه‌ڵگیراوه‌ ، چونكه‌ خه‌ڵكی دوو به‌ره‌كێیان كرد له‌ سه‌ر ئه‌و شه‌وه‌ و به‌ هۆیه‌وه‌ هه‌ڵگیرا ، له‌ (عبادة‌ بن الصامت) رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تی : پێغه‌مبه‌ری خوا صلى الله عليه وسلم له‌ شه‌وی قه‌دردا ده‌رچوو دوو پیاو له‌ موسوڵمانان دوو به‌ره‌كێیان ده‌كرد له‌ سه‌ر شه‌وی قه‌در ، فه‌رمووی : "إِنّي خَرَجْتُ لأُخْبِرَكُم بِلَيْلَةِ القَدْرِ فَتَلاحَى ( 6 ) فُلانٌ وَفُلان فَرُفِعَتْ ، وَعَسَى أَنْ يَكُونَ خَيْرَاً لَكُمْ ، فَالْتَمِسُوهَا فِي التَّاسِعَةِ وَالسَّابِعَةِ وَالخَامِسَةِ (وفي روايةٍ : في السَّبْعِ وَالتّسْعِ وَالخَمْسِ " (7) .
واته‌ : من هاتم بۆ ئه‌وه‌ی هه‌واڵی ئه‌و شه‌وه‌تان پێ بده‌م ، به‌ڵام له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی فڵان و فڵان دووبه‌ره‌كێیان كرد ، هه‌ڵگیرا ، هیوام وایه‌ ئه‌و كاره‌ خێر بێ بۆتان ، جا به‌ دوایدا بگه‌رین له‌ نۆیه‌م ، و حه‌وته‌م ، و پێنجه‌م ( وه‌ له‌ ریوایه‌تێكی تردا : له‌ حه‌وت ، و نۆ ، و پێنج دا ) .


بیر خستنه‌وه‌یه‌ك :


هه‌ندێك فه‌رمووده‌مان پێ گه‌شیتووه‌ كه‌ شه‌وی قه‌در له‌ ده‌ شه‌وی كۆتایدایه‌ ، وه‌ هه‌ندێكی تر كه‌ له‌ تاكه‌كانی ده‌ی كۆتاییه‌ ، یه‌كه‌میان گشى یه‌ و دووه‌میان تایبه‌ته‌ ، و تایبه‌تیش پێش ده‌خرێ له‌ سه‌ر گشتى ، هه‌روه‌ها هه‌ندێك فه‌رمووده‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ له‌ حه‌وته‌ی كۆتایی بێ ، ئه‌مه‌ش تایبه‌ته‌ به‌ نه‌توانین و لاوازیه‌وه‌ و ئیشكالیش نیه‌ له‌ نێوانیاندا ، لێره‌دا فه‌رمووده‌كان یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌ و دژ یه‌ك نین ، وه‌ كۆ ده‌بنه‌وه‌ و بڵاوه‌ ناكه‌ن .
پوخته‌ی ووته‌یش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ موسوڵمان به‌دوای شه‌وی قه‌دردا ده‌گه‌رِێت له‌ ته‌كاكانی ده‌ی كۆتایی ، شه‌وی بیست و یه‌ك ، و بیست و سێ ، و بیست و پێنج ، و بیست و حه‌وت ، و بیست و نۆ ، وه‌ ئه‌گه‌ر لاواز بوو یان توانای نه‌بوو ئه‌وا با له‌ تاكه‌كانی ئه‌و حه‌وته‌ی كه‌ ماوه‌ به‌ دوایدا بگه‌رێت : (شه‌وی بیست و پێنج ، و بیست و حه‌وت ، و بیست و نۆ ) ، خواش زاناتره‌ .


3 ـ چۆن موسوڵمان به‌دوای ئه‌م شه‌وه‌دا بگه‌رێت ؟


ئه‌م شه‌وه‌ پیرۆزه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ ده‌ستی بچێ ، هه‌موو خێرێكی له‌ ده‌ست چووه‌ ، كه‌سیش له‌ ده‌ستی ناچێ جگه‌ له‌ بێ به‌ش نه‌بێ ، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ سوننه‌ته‌ بۆ موسوڵمانی سور بوو له‌ سه‌ر گوێرایه‌ڵی خوای په‌روه‌ردگار ، ئه‌م شه‌وه‌ زیندوو بكاته‌وه‌ به‌ باوه‌رِه‌وه‌ بۆ به‌ده‌ست هێنانی پاداشتی گه‌وره‌ی خوای په‌روه‌ردگار ، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌نجام دا خوای په‌روه‌ردگار له‌و تاوانانه‌ی كردونیه‌تی خۆش ده‌بێ .
پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم فه‌رموویه‌تی : " مَنْ قَامَ لَيْلَةَ القَدْرِ إيمَانَاً وَاحْتِسَابَاً غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنبِهِ "( 8 ).
واته‌ : هه‌ر كه‌سێ شه‌وی قه‌در زیندو بكاته‌وه‌ و باوه‌رِی پىَى هه‌بێ و چاوه‌رِىَی پاداشتی خوا بێ ، خوا له‌ تاوانه‌كانی پێشووی خۆش ده‌بێ .
سوننه‌تیشه‌ له‌و شه‌وه‌دا پارِانه‌وه‌ زۆر بكرێت ، چونكه‌ له‌ دایكه‌ (عائشه‌) وه‌ ـ رِه‌زای خوای لێبێت ـ ده‌گێرِنه‌وه‌ كه‌ فه‌رموویه‌تی : " ووتم : ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا ئه‌گه‌ر زانیم چ شه‌وێك شه‌وی قه‌دره‌ ، چی بڵێم له‌و شه‌وه‌دا ؟ فه‌رمووی : بڵێ :اللهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي " ( 9 ). واته‌ : خوایه‌ تۆ لێ بورده‌یت و لیبوردنت خۆش ئه‌وێ ، لێم ببوره‌ .
برام ـ خوای په‌روه‌ردگار به‌ره‌كه‌تی خۆیت به‌سه‌ردا برِێژێت و سه‌ركه‌وتووت كات بۆ گوێرایه‌ڵی خۆی ـ كه‌ زانیت ئه‌م شه‌وه‌ چ شه‌وێكی گه‌وره‌یه‌ ، كه‌وابوو ده‌ شه‌وی كۆتایی هه‌سته‌ و زیندووی بكه‌ره‌وه‌ به‌ په‌رستن و دوركه‌وتنه‌وه‌ له‌ ئافره‌تان ، و فه‌رمان بكه‌ به‌ خێزانه‌كه‌ت به‌و شتانه‌ و په‌رستنی زیاتر بكه‌ له‌م شه‌وه‌دا .
له‌ (عائشه‌)وه‌ ـ رِه‌زای خوای لێبێت ـ ده‌گێرِنه‌وه‌ ، فه‌رموویه‌تی: "كَانَ النَّبيُّ d إذَا دَخَلَ العَشْرُ شَدَّ مِئْزَرَه (10) ،وأَحْيى لَيْلُهُ ، وَأَيْقَظَ أَهْلَهُ " (11).
واته‌ : پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم ئه‌گه‌ر ده‌ شه‌وی كۆتای بهابتایه‌ پشتی لێ ده‌به‌ست ( واته‌ : دوور ئه‌كه‌وته‌وه‌ له‌ جووت بوون له‌ گه‌ڵ خێزانه‌كانیدا ) و شه‌وه‌كانی زیندو ده‌كرده‌وه‌ خێزانه‌كانیشی به‌ خه‌به‌ر ده‌هێنا .
هه‌روه‌ها له‌ ( عائشه‌ ) وه‌ ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تی : " كَانَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَجْتَهِدُ في العَشْرِ الأَوَاخِرِ مَا لا يَجْتَهِدُ في غَيْرِهَا " ( 12 ) .
واته‌ : پێغه‌مبه‌ری خوا صلى الله عليه وسلم له‌ ده‌ رِۆژی كۆتایدا زیاتر هه‌وڵی خواپه‌رستی ده‌دا به‌ شێوه‌یه‌ك ئه‌و هه‌وڵه‌ی له‌ رِۆژانی تردا نه‌ده‌دا .

4 ـ نیشانه‌كانی ئه‌م شه‌وه‌ :


بزانه‌ ئه‌ی به‌نده‌ی گوێرِایه‌ڵ ـ خوای په‌روه‌ردگار یارمه‌تێت بدات به‌رِه‌حمی خۆی و پشتوانیشت بێ به‌سه‌ركه‌وتنی خۆی ـ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلى الله عليه وسلم ده‌مه‌و به‌یانی ئه‌م شه‌وه‌ی بۆ وسف كردووین ، بۆ ئه‌وه‌ی موسوڵمان بزانێت ئه‌م شه‌وه‌ چ شه‌وێكه (13)

له‌ ( أُبَیّ بن كعب ) ه‌وه‌ رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ كه‌ فه‌رموویه‌تی : پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم فه‌رموویه‌تی : " صَبِيحَةُ لَيْلَةِ القَدْرِ تَطْلُعُ الشَّمسُ لا شُعَاعَ لَهَا ، كَأَنَّهَا طَسْتٌ حَتَى تَرْتَفِعَ " ( 14 ) .
واته‌ : به‌ره‌ به‌یانی شه‌وی قه‌در خۆر هه‌ڵدێت و تیشكی نیه‌ ، هه‌روه‌كو ته‌شتێك تا ئه‌و كاته‌ی به‌رز ده‌بێته‌وه‌ .
وه‌ له‌ ( أبو هریرة‌ ) وه‌ رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌موویه‌تی : باسی شه‌وی قه‌درمان ده‌كرد له‌ لای پێغه‌مبه‌ری خوا صلى الله عليه وسلم فه‌رمووی : " أَيُّكُم يَذْكُرُ حِيْنَ طَلَعَ الْقَمَرُ ، وَهُوَ مِثْلُ شِقّ جَفْنَةٍ " ( 15 ) .
واته‌ : كامه‌تان له‌ یادێتی كاتێ مانگ ده‌ركه‌وت وه‌كو نیوه‌ی قاپێك بوو .
وه‌ له‌ (ابن عباس)ه‌وه‌ ـ رِه‌زای خوا له‌ خۆی و باوكی بێت ـ ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تی : پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم فه‌رموویه‌تی : " لَيْلَةُ الْقَدْرِ سَمْحَةٌ ، طَلِقَةٌ ، لا حَارَّة ، وَلا بَارِدَة ، تُصْبِحُ الشَّمْسُ صَبِيْحَتَهَا ضَعِيْفَةً حَمْرَاء " ( 16 ) .
واته‌ : شه‌وی قه‌در شه‌وێكی بێ ده‌نگ و رِوونه‌ ، نه‌ گه‌رمه‌ و نه‌سارد ، خۆری به‌یانیه‌كه‌ی لاواز و سور ده بى
 

ليست هناك تعليقات:

إرسال تعليق